قال رسول الله (ص): ان لقتل الحسين (ع) حرارة فى قلوب المؤمنين لا تبرد ابدا. پيامبراكرم (ص) فرمود: براى شهادت حسين (ع)، حرارت و گرمايى در دل‌هاى مؤمنان است كه هرگز سرد و خاموش نمى‏شود. (جامع احاديث الشيعه، ج 12، ص556) ایام سوگواری سرور و سالار شهیدان حضرت اباعبدالله الحسین علیه السلام و یاران باوفایش تسلیت باد.

انجمن علمی پژوهشی فلسفه و کلام

چکیده مقالات فصلنامه روشنایی شماره 1

تقيه چونان راهبرد (شيعه و سنی)
سید‌ حسین همایون مصباح
در جستار حاضر  يكي از مسائل پر تنش ميان شيعه و سني كه بمثابه شبهه و پرسش و در نهايت به‌ صورت اتهام از سوي برخي گروه‌هاي تندرو اهل تسنن عليه شيعه در آمده است (باور به تقيه از سوي شيعيان)، مورد ارزيابي و تحليل قرارگرفته است. در اين مقاله، تقيه نه باتمام ابعادش بلكه از زاويه‌اي كه از سوي برخي به چالش كشيده شده است و آن اينكه: تقيه برابر با دروغ و نفاق است! و اختصاص به شيعه دارد و شيعه آن‌ را به طور مطلق و چونان اصل اعتقادي و ايماني برابر با اعتقاد به خدا، نبوت، معاد، نماز و... قبول و باور دارند؛ تحليل و پاسخ گفته شده است. نويسنده با استفاده از آيات و روايات به ويژه رواياتي كه از طريق اهل سنت آمده است و نيز دليل عقلي و قواعد و اصول و نيز سيره اصحاب و نظر و فتواي عالمان و فقیهان شيعه، به خصوص اهل تسنن اثبات و مدلل مي سازد كه: 1. تقيه برابر با دروغ، ريا و نفاق نيست؛ 2. دامنه، موارد و احكام آن نظر به شرايط و اشخاص متفاوت مي‌گردد، در نتيجه تقيه به‌طور مطلق نزد شيعه واجب نبوده و بدان عمل نمی‌شود؛ 3. تقيه اختصاص به شيعه نداشته و در امت هاي پيشين و در ميان مسلمانان اعم از شيعه و سني انجام شده است. همچنين تقيه نه تنها در مقابل كفار بلكه در مقابل مسلمانان نيز جایز است؛ 4. تقيه بمثابه راهبرد اصلاح، مبارزه مسالمت آميز، دفاع و حفاظت از حق حيات، حق كرامت، حق آزادي بيان و اعتقاد، حمايت و حفاظت از اموال و ناموس و دين و حقيقت و ديگر مصالح مي‌باشد.      
كليد واژه‌ها: شيعه، سني، تقيه، راهبرد، باور، اصلاح، حمايت وحفاظت، حيات، كرامت،دروغ، نفاق.

شناخت‌شناسی ماهوی
محمد‌حسین پژوهنده
در این نوشتار نظریه جدیدی در بحث شناخت شناسی ارائه شده که در طرح زیر بیان می‌گردد:
كلمه شناخت حالت وصفي مرخم شناختن است ، و شناختن به معناي آشنا‌شدن است. آشنايي همان انعكاس صورت عين در ذهن است، يعني تابيدن صورت پديده بر صفحه ذهن. اين شناخت به طور طبيعي هم تجربي است و هم اكتسابي، انباشتي و قابل صدق، اثبات و ابطال‌پذیر، و هم قابل انتقال می‌باشد؛ زيرا بيان واقع محسوس و ملموس است و ميان آن تا حقيقت و متن واقع فرسخ‌ها فاصله است. بنا‌بر‌اين در خط منقسم فرضي، معرفت افلاطوني مرحله‌اي را از حدس تا ظن راجح به خود اختصاص مي‌دهد، ليكن فراتر از آن را تا يقين قطعي بايد به چيز ديگري رويكرد نمود.
علم اما تنها شناخت بدان معنا نيست، بلكه عنواني است كه به حاصل تلاش ذهن اطلاق مي‌شود تا داده‌هاي شناختي را فرايندگري نمايد و رابطه‌ها و نسبت‌هاي ناشناخته و پنهاني را از فراگرد تعامل داده‌ها با هم استنتاج نمايد كه در واقع امري اكتشافي و توليدي است؛ از اين‌رو در فرهنگ اسلامي از آن به عنوان «نور» تعبير شده است.
قالب بحث کتابخانه‌ای حوزوی است و در مایة بنیادی به شیوه توصیفی– تبیینی ارائه شده است.
کلید واژه‌ها: علم، معرفت، شناخت شناسی، حکمت متعالیه، بینش الهی.
 
 
خدا در بینش يهود
محمد هادی عباسی
مسئله خدا‌شناسی و صفات خداوند، اصلی‌ترین بخش ادیان الهی را تشکیل می‌دهد. این بخش از آموزه‌های دین یهود دچار تحریف و انحراف قطعی از آموزه‌های وحیانی شده است. در این نوشتار نخست به عوامل تحریف ‌و انحراف در آموزه‌های یهود پرداخته شده و در سپس به پاسخ این سئوال که آیا فهم نویسند‌گان مسلمان از الفاظ کتاب مقدس، با فهم یک یهودی مطابق است یا خیر، اهتمام شده و در پایان به مسئله توحید در آموزه‌های یهود با ذکر نمونه‌هایی پرداخته‌ شده است.
کلیدواژه‌ها: خدا، یهوه، یهود، کتاب مقدس، تنخ، الهیات تنزیهی، شرک، موسی‌بن‌میمون، آموزه‌های یهودیت، تحریف.

خرافه‌گرایی در محک آزمایش
سید محمد نقی موسوی
پرواضح است که باورهای خرافی تأثیرات منفی فراوانی بر زندگی فردی و اجتماعی افراد خواهد گذاشت، بنابراین فراهم کردن بستری مناسب جهت زدودن این گونه عقاید از اذهان نیمی از پیکره جامعه یعنی زنان  الزامی می‌نماید، چرا که طبق پژوهش‌های صورت گرفته، گرایش زنان به این‌گونه باورها بیش از مردان می‌باشد. در این تحقیق به بررسی علل گرایش زنان مهاجر منطقه گلشهر مشهد به باورهای خرافی پرداخته می‌شود و سعی شده عوامل موثر در ایجاد و بازتولید این باورهای ناصواب با تحقیق بر روی 150 زن مهاجر افغانستانی مقیم منطقه گلشهر مشهد، شناسایی شود. منظور از خرافه در این تحقیق بیشتر رجوع به دعانویس و رمال می‌باشد و در این چارچوب به بررسی فرضیات تحقیق پرداخته شده است. مهمترین فرضیه تحقیق این است که «عدم آگاهی و سطح پایین تحصیلات بعنوان عاملی تعیین کننده در این گونه باورها نقش ایفا می‌کند» که در پایان تحقیق این فرضیه تأیید می‌شود.
کلیدواژه‌ها: زنان، مهاجر افغانستانی، خرافه‌گرایی، دعانویس، رمال، آگاهی.

جایگاه امامت و امام معصوم‌(ع) از منظر امام‌رضا(ع)
دیدارعلی اکبری
بی تردید، امامت در مکتب اهل بیت عصمت و طهارت(علیهم‌السلام)، اهمیت ویژه‌ای داشته، به عنوان یک اصل اساسی، در عقاید پیروان این مکتب، مطرح می‌گردد. این مقاله به بررسی جایگاه امامت و امام معصوم(ع) از منظر امام‌رضا(ع) پرداخته است.
کلیدواژه‌ها:امامت، امام معصوم(ع)، امام‌رضا(ع)، اهل بیت(علیهم‌السلام).

مستندات ازدواج موقت در منابع اهل سنت
سید حسن حسینی
اين مقاله مي‌كوشد نخست، به اختصار جواز ازدواج موقت (متعه) را از قرآن و سنت بيان نمايد و سپس با بیان استدلال مخالفين و نقد و بررسي ادله آنان به پاسخ دليل‌هاي مزبور بپردازد.
 نگارنده همچنین سعي كرده است مطالب منقول از كتب عامّه، از منابع مهم و معتبر روايي و تفسيري آنان أخذ و طرح شود.
كليدواژه‌ها: آيات الاحكام، متعه، نسخ، روايات، ازدواج موقت

نگاهي به زندگي، انديشه‌ و فعاليت‌هاي سِر‌ سيد ‌احمد‌خان‌ هندي
سید علی‌آقا حیدری
تحقيق حاضر کوشيده‌ است به پرسش‌هايي که درباره زندگي، آرا و فعاليت‌هاي سيد‌احمد‌خان و جريان‌اصلاحي‌عليگر وجود دارد، پاسخي مناسب فراهم نمايد. نخست نگاهي به زندگي و انديشه‌هاي ديني ‌وي انداخته و سپس، به فعاليت‌هاي سياسي‌اجتماعي و علمي‌فرهنگي‌اش‌ اشاره شده است و در پايان، با تفصيل بيشتري  به جريان اصلاحي عليگر، به‌عنوان برجسته‌ترين و تأثير‌گزار‌ترين اقدام علمي و فرهنگي سيد احمد‌خان پرداخته شده است‌.
سيداحمدخان جزو نوانديشان مسلمان است که براي اصلاح ديني و نجات مسلمانان از انحطاط، فعاليت‌هاي مهم و متعددي را انجام داده است. شيوه اصلاحي وي سازگارسازي دين با علوم جديد و تغيير نگرش‌هاي سنتي مسلمانان درباره موضوعات مهم ديني بود.
مهم‌ترين هدف فعاليت‌هاي علمي-‌ فرهنگي سيداحمدخان، ايجاد جهش علمي و فرهنگي در بين مسلمانان و ارتقاي سطح سواد و در نتيجه زندگي آنان‌ بود. وي با ايجاد مؤسسه‌هاي آموزشي، از جمله کالج ‌عليگر و کنفرانس ‌آموزشي ‌مسلمانان ‌سراسر ‌هند و انتشار برخي نشريات، مانند تهذيب‌ الأخلاق و نوشتن کتاب تفسير قرآن، تلاش کرده است که به ايده‌هاي اصلاحي خويش، صورت عملي بدهد.
جريان اصلاحي عليگر عنواني است که مي‌توان با آن به سلسله فعاليت‌‌هاي اصلاحي سِرسيد احمدخان و ديگراني چون شبلي‌نعماني و مولي‌ ابوالکلام ‌آزاد اشاره کرد. دانشگاه‌ اسلامي‌ عليگر امروزه مهم‌ترين نهادي است که با نام سيد‌احمد‌خان گره خورده است؛ از اين‌رو، آشنايي با اين مرکز علمي، گامي مهم در راه شناخت ميزان تأثيرگذاري سيد‌احمدخان و جريان اصلاحي او در شبه‌قاره هند مي‌باشد.
کليد‌واژه‌ها: سِر‌سيد ‌احمد‌خان‌ هندي، جريان ‌اصلاحي‌ عليگر، دانشگاه‌ عليگر، جريان‌هاي ‌اسلامي ‌شبه‌قارّه ‌هند و مسلمانان ‌شبه‌قاره.

 مجموعه مربوطه انجمن علمی پژوهشی فلسفه و کلام
در شماره نخست «روشنایی» این مقالات به نشر رسیده است:
1. تقیه چونان راهبرد(شیعه و راستی)/ سید‌ حسین همایون مصباح
2. شناخت‌شناسی ماهوی/ محمد‌حسین پژوهنده
3. خدا در بینش یهود/ محمد‌هادی عباسی
4. خرافه‌گرایی در محک آزمون/ سید محمد‌نقی موسوی
5. جایگاه امامت و امام معصوم از منظر امام رضاـ‌علیه‌السلام‌ـ / دیدار‌علی اکبری
6. مستندات ازدواج موقت در منابع اهل سنت/ سید‌حسن حسینی
7. نگاهی به زندگی، اندیشه و فعالیت‌های سِر‌سید احمد‌خان هندی